پیشگیری از جرم در نظام حقوقی اسلام

چکیده

با توجّه به گسترش و ازدیاد تبهکاری و ناامنی از طرفی و ناکامی نظام کیفری در مبارزه با جرایم و کنترل آنها از طرف دیگر، اهمیّت موضوع پیشگیری از جرم و ضرورت برنامه‌‌ریزی در راستای آن غیر قابل انکار است. امروزه، ثابت شده است که برای امنیّت و آرامش جامعه و تضمین حقوق فردی و اجتماعی و نهایتاً حل مسأله تبهکاری، برخورد کیفری صرف کفایت نمی‌کند. براین اساس، در نظام‌های کیفری مختلف، علاوه بر واکنش‌های کیفری که ناظر بر بعد از ارتکاب جرم هستند، به عوامل جرم‌زا و موقعیّت‌های مجرمانه و برنامه‌ریزی در جهت شناسایی و تلاش برای زایل ساختن و محدود کردن آنها که معطوف به قبل از بروز جرم هستند، نیز توجّه می‌شود.
نظام حقوقی اسلام، در تعالیم خود، به همه عوامل و زمینه‌های جرم‌زا توجّه کرده و متناسب با آنها برنامه‌ریزی و راهکار ارایه نموده است. اسلام با اصرار بر تعمیق فضایل و اخلاقیّات، ایجاد قسط، برابری و برادری، اجتناب از قدرت مداری و سوء استفاده از آن توسط زمامداران، در چارچوب پیشگیری از جرم، رویکرد و الگوی ویژه‌ای تحت عنوان «توانمندسازی دینی و اخلاقی» بنا نهاده است.
در این نوشتار با بهره‌گیری از روش کیفی توصیفی ـ تحلیلی که متناسب با پژوهش‌های حقوقی است، کوشش خواهد شد که ابعاد و مؤلّفه‌های پیشگیری از جرم در نظام کیفری اسلامی به طرز موجز، امّا رسا و روشن تبیین گردد، به گونه‌ای که علاقه‌مندان به حوزه مطالعات حقوقی ـ دینی بیش از پیش در خواهند یافت که اساساً مقوله پیشگیری از جرم و آسیب‌های فردی و اجتماعی، البته با ساختار و خصایص ویژه، یکی از دغدغه‌ها و جهت‌گیری‌های مستمر نظام کهن و ریشه‌دار اسلامی است.

کلیدواژه‌ها